تفاوت قرارداد موقت و دائم یکی از پرتکرارترین سؤالات در روابط کاری میان کارگر و کارفرماست؛ سؤالی که دانستن پاسخ دقیق آن میتواند از بسیاری اختلافات و مشکلات حقوقی جلوگیری کند. بسیاری از افراد نمیدانند قراردادی که امضا میکنند چه تأثیری بر امنیت شغلی، نحوه پایان همکاری، حقوق و مزایا و حتی آینده شغلی آنها دارد.
بهطور خلاصه، در قانون کار ایران قرارداد کار میتواند به صورت مدتموقت یا غیرموقت (دائم) منعقد شود. قرارداد موقت دارای مدت مشخص است و معمولاً با پایان همان مدت خاتمه مییابد، اما قرارداد دائم تاریخ پایان مشخصی ندارد و تنها در شرایط قانونی خاص قابل پایان دادن است. همین تفاوت ظاهراً ساده، آثار حقوقی مهمی برای هر دو طرف قرارداد به همراه دارد.
در این مقاله تلاش کردهایم به زبان ساده و کاربردی، به آموزش تفاوت قرارداد موقت و دائم بپردازیم، تعاریف قانونی هر یک را بررسی کنیم و نکات مهمی را که هنگام تنظیم قرارداد کار باید به آن توجه شود توضیح دهیم؛ بهگونهای که هم کارگران و هم کارفرمایان بتوانند با آگاهی بیشتر، تصمیم درستتری بگیرند.
آنچه در این مطلب خواهید خواند:
قرارداد کار چیست؟
قرارداد کار، پایه و اساس رابطهی حقوقی میان کارگر و کارفرما است. هر زمان فردی در مقابل دریافت مزد یا حقوق، کاری را برای شخص یا مجموعهای انجام دهد، این رابطه مشمول مقررات قانون کار خواهد بود؛ چه قرارداد به صورت کتبی تنظیم شده باشد و چه شفاهی.
طبق قانون کار، قرارداد کار توافقی است که به موجب آن کارگر متعهد میشود در قبال دریافت حقالسعی، کاری را برای کارفرما انجام دهد. این قرارداد میتواند برای مدت موقت یا بهصورت غیرموقت (دائم) منعقد شود و از نظر قانونی، هر دو نوع آن معتبر هستند؛ به شرط آنکه مفاد قرارداد با مقررات آمره قانون کار مغایرت نداشته باشد.
نکته مهم این است که قانون کار، قرارداد کار را حمایتی تفسیر میکند؛ یعنی در صورت ابهام یا اختلاف، تفسیر به نفع کارگر انجام میشود. به همین دلیل، نوع قرارداد (موقت یا دائم)، مدت آن، نحوه پرداخت حقوق و شرایط خاتمه قرارداد اهمیت بسیار زیادی دارد و باید با دقت تنظیم شود.
بسیاری از اختلافات ناشی از قرارداد کار، از طریق ثبت شکایت و پیگیری در اداره کار قابل رسیدگی و حلوفصل است.
بیشتر بدانید: برای مطالعه بیشتر و دریافت نمونه قرارداد کار ۱۴۰۴ مطابق با آخرین مقررات قانون کار، این مطلب را مطالعه کنید.
قرارداد دائم چیست؟
قرارداد دائم که در قانون کار از آن با عنوان قرارداد غیرموقت یاد میشود، قراردادی است که مدت زمان مشخصی برای پایان همکاری در آن تعیین نشده است. در این نوع قرارداد، رابطه کاری میان کارگر و کارفرما بهصورت مستمر ادامه پیدا میکند و پایان آن صرفاً در مواردی امکانپذیر است که قانون پیشبینی کرده است.
برخلاف تصور برخی افراد، قرارداد دائم به معنای اشتغال مادامالعمر نیست؛ اما از نظر قانونی، کارفرما نمیتواند صرفاً به اراده خود و بدون دلیل موجه، این نوع قرارداد را خاتمه دهد. در قراردادهای دائم، خاتمه همکاری باید در چارچوب مقررات قانون کار انجام شود؛ از جمله مواردی مانند استعفای کارگر، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی، فوت یا فسخ قانونی قرارداد با رعایت تشریفات مقرر.
یکی از ویژگیهای مهم قرارداد دائم، امنیت شغلی بالاتر نسبت به قراردادهای موقت است. از آنجا که پایان قرارداد زمانبندی نشده، کارگر از ثبات شغلی بیشتری برخوردار بوده و کارفرما نیز برای قطع همکاری ملزم به رعایت ضوابط قانونی است. به همین دلیل، قرارداد دائم معمولاً در مشاغلی با ماهیت مستمر و دائمی مانند امور اداری، تولیدی و خدماتی بلندمدت به کار گرفته میشود.
همچنین در قراردادهای دائم، امکان پیشبینی دوره آزمایشی در ابتدای همکاری وجود دارد که طی آن هر یک از طرفین میتوانند مطابق قانون، قرارداد را خاتمه دهند. پس از پایان دوره آزمایشی، رابطه کاری وارد مرحله قطعی میشود و مشمول تمامی حمایتهای قانون کار خواهد بود.
شاید این مطلب برای شما مفید باشد: برای مطالعه بیشتر درباره حقوق کارگر در صورت بیمه نشده بودن کارگر در محل کار و راههای پیگیری قانونی، این مطلب را مطالعه کنید.
قرارداد موقت چیست؟
قرارداد موقت نوعی از قرارداد کار است که در آن مدت زمان همکاری بهصورت مشخص تعیین میشود. این مدت میتواند چند ماهه، یکساله یا برای انجام یک کار یا پروژه معین باشد. ویژگی اصلی قرارداد موقت این است که با پایان مدت قرارداد، رابطه کاری میان کارگر و کارفرما خاتمه پیدا میکند؛ مگر آنکه قرارداد تمدید شود.
در قرارداد موقت، تاریخ شروع و پایان همکاری باید بهطور دقیق در متن قرارداد ذکر شود. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر مدت قرارداد بهدرستی مشخص نشود و کار ماهیت مستمر داشته باشد، ممکن است قرارداد از نظر قانونی در حکم قرارداد دائم تلقی شود.
یکی از نکات مهم درباره قرارداد موقت این است که در طول مدت قرارداد، هیچیک از طرفین حق فسخ یکطرفه آن را ندارند؛ یعنی نه کارفرما میتواند بدون دلیل قانونی کارگر را اخراج کند و نه کارگر میتواند بدون رعایت ضوابط، قرارداد را ترک کند. قرارداد موقت تا پایان مدت تعیینشده لازمالاجراست، مگر اینکه فسخ با توافق دوطرفه یا در موارد خاص قانونی انجام شود.
قراردادهای موقت معمولاً در کارهای غیرمستمر یا پروژهای مورد استفاده قرار میگیرند؛ مانند پروژههای عمرانی، فعالیتهای فصلی، قراردادهای پیمانکاری یا مشاغلی که بهطور طبیعی پایانپذیر هستند. با این حال، در عمل دیده میشود که حتی در برخی مشاغل مستمر نیز از قراردادهای موقت استفاده میشود که این موضوع میتواند آثار حقوقی مهمی به همراه داشته باشد.
نکته قابل توجه این است که موقت بودن قرارداد، باعث محرومیت کارگر از حقوق قانونی نمیشود. کارگرِ دارای قرارداد موقت نیز از حق بیمه، حقوق و مزایا، مرخصی، عیدی و سنوات برخوردار است و کارفرما موظف به رعایت تمامی مقررات قانون کار در قبال اوست.
بیشتر بدانید: برای مطالعه بیشتر درباره مراحل قانونی و نکات مهم شکایت کارگر از کارفرما، این راهنمای کامل را مطالعه کنید.
تفاوت قرارداد موقت و دائم چیست؟
تفاوت قرارداد موقت و دائم صرفاً به «مدت زمان» قرارداد محدود نمیشود، بلکه آثار حقوقی مهمی بر امنیت شغلی، نحوه خاتمه قرارداد، تعهدات طرفین و آینده شغلی کارگر دارد. در ادامه، مهمترین تفاوتهای این دو نوع قرارداد را بهصورت شفاف بررسی میکنیم.
1. تفاوت در مدت قرارداد
- قرارداد دائم: مدت مشخصی ندارد و تا زمانی که یکی از طرق قانونی خاتمه رخ ندهد، ادامه دارد.
- قرارداد موقت: برای مدت معین یا انجام کار مشخص منعقد میشود و با پایان مدت، قرارداد خاتمه مییابد.
2. تفاوت در امنیت شغلی
- قرارداد دائم: امنیت شغلی بالاتری دارد؛ زیرا کارفرما نمیتواند بدون دلیل قانونی، قرارداد را پایان دهد.
- قرارداد موقت: امنیت شغلی محدود به همان مدت قرارداد است و پس از پایان مدت، تضمینی برای ادامه همکاری وجود ندارد.
3. تفاوت در نحوه خاتمه قرارداد
- قرارداد دائم: خاتمه آن فقط در مواردی مانند استعفا، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی، فوت یا فسخ قانونی با رعایت تشریفات امکانپذیر است.
- قرارداد موقت: با انقضای مدت قرارداد و عدم تمدید، رابطه کاری بهطور خودکار خاتمه پیدا میکند.
4. تفاوت در امکان فسخ یکطرفه
- قرارداد دائم: فسخ یکطرفه از سوی کارفرما تنها در چارچوب قانون و با دلایل موجه امکانپذیر است.
- قرارداد موقت: در طول مدت قرارداد، هیچیک از طرفین اصولاً حق فسخ یکطرفه ندارند و قرارداد تا پایان مدت لازمالاجراست.
5. تفاوت در تمدید قرارداد
- قرارداد دائم: نیازی به تمدید ندارد و بهصورت مستمر ادامه پیدا میکند.
- قرارداد موقت: برای ادامه همکاری باید تمدید شود؛ تمدید میتواند بهصورت صریح (کتبی) یا ضمنی (ادامه کار با رضایت طرفین) انجام شود.
6. تفاوت از نظر حقوق و مزایا
از نظر قانون کار، هیچ تفاوتی در حقوق و مزایای قانونی میان قرارداد موقت و دائم وجود ندارد. در هر دو نوع قرارداد، کارگر مشمول:
- حقوق و دستمزد قانونی
- بیمه تأمین اجتماعی
- مرخصی استحقاقی
- عیدی و پاداش
- حق سنوات
میباشد و کارفرما موظف به رعایت کامل این حقوق است.
نکته مهم: توجه داشته باشید که قرارداد کار بدون بیمه از نظر قانون کار مجاز نیست و حتی با رضایت کارگر نیز مسئولیت قانونی کارفرما را از بین نمیبرد.
نکات مهم تنظیم قرارداد کار
هنگام تنظیم قرارداد کار، چه بهصورت موقت و چه دائم، رعایت برخی نکات میتواند از بروز اختلافات حقوقی در آینده جلوگیری کند.
- نوع قرارداد را مشخص کنید
در متن قرارداد حتماً مشخص شود که قرارداد موقت است یا دائم. در صورت موقت بودن، مدت قرارداد باید دقیق و شفاف درج شود. - مدت قرارداد را بهوضوح بنویسید
در قراردادهای موقت، تاریخ شروع و پایان همکاری باید ذکر شود. عدم تعیین مدت در کارهای مستمر میتواند قرارداد را در حکم قرارداد دائم قرار دهد. - حقوق و مزایا را شفاف درج کنید
میزان حقوق، نحوه پرداخت، اضافهکاری، مرخصی، عیدی، سنوات و بیمه باید بهطور روشن در قرارداد قید شود.
- شرح وظایف را مشخص کنید
عنوان شغلی و وظایف کارگر باید دقیق نوشته شود تا از مطالبه وظایف خارج از قرارداد جلوگیری شود. - شرایط خاتمه قرارداد را بررسی کنید
در قرارداد دائم، خاتمه همکاری باید مطابق قانون باشد و در قرارداد موقت، فسخ یکطرفه در طول مدت قرارداد مجاز نیست. - قرارداد را حتماً کتبی و امضا شده تنظیم کنید
داشتن قرارداد کتبی و نگهداری یک نسخه توسط کارگر، مهمترین ابزار اثبات حقوق در مراجع قانونی است.
جمعبندی
در قانون کار ایران، قرارداد کار میتواند به صورت موقت یا دائم منعقد شود و هر یک آثار حقوقی متفاوتی دارد. قرارداد دائم مدت مشخصی ندارد و به همین دلیل از امنیت شغلی بالاتری برخوردار است، در حالی که قرارداد موقت برای مدت معین یا انجام کار مشخص بسته میشود و با پایان مدت، در صورت عدم تمدید، خاتمه مییابد.
نکته مهم این است که از نظر حقوق و مزایای قانونی، تفاوتی میان قرارداد موقت و دائم وجود ندارد و کارفرما در هر دو حالت موظف به رعایت مقررات قانون کار است. آگاهی از نوع قرارداد، شرایط آن و نکات مهم تنظیم قرارداد، نقش مهمی در جلوگیری از اختلافات و تضییع حقوق کارگر و کارفرما دارد.
سؤالات متداول
تفاوت قرارداد موقت و دائم چیست؟
قرارداد موقت مدت مشخص دارد و با پایان آن خاتمه مییابد، اما قرارداد دائم مدت ندارد و فقط در شرایط قانونی قابل پایان دادن است.
آیا قرارداد موقت امنیت شغلی دارد؟
امنیت شغلی در قرارداد موقت محدود به مدت قرارداد است و پس از پایان آن، ادامه همکاری تضمینشده نیست.
آیا حقوق و مزایای قرارداد موقت کمتر از قرارداد دائم است؟
خیر. طبق قانون کار، حقوق، بیمه، مرخصی، عیدی و سنوات در هر دو نوع قرارداد یکسان است.
آیا میتوان قرارداد موقت را قبل از پایان مدت فسخ کرد؟
بهطور معمول خیر. در قراردادهای موقت، فسخ یکطرفه در طول مدت قرارداد مجاز نیست مگر در موارد قانونی خاص یا با توافق طرفین.
آیا قرارداد موقت میتواند به دائم تبدیل شود؟
در برخی شرایط، مانند مستمر بودن کار یا توافق طرفین، امکان تبدیل قرارداد موقت به دائم وجود دارد.
بدون دیدگاه