حقوق کارگر در قرارداد فقط یک عدد بهعنوان «حقوق ماهانه» نیست؛ بلکه مجموعهای از حقوحقوق قانونی مثل حداقل دستمزد، بیمه اجباری، مرخصی، اضافهکاری، عیدی و سنوات است که باید در قرارداد کار رعایت و شفاف نوشته شود. طبق قانون کار، قرارداد میتواند کتبی یا شفاهی باشد، اما در هر حالت کارفرما موظف است حداقلهای قانونی را رعایت کند.
آنچه در این مطلب خواهید خواند:
حقوق کارگر در قرارداد کار شامل چه مواردی است؟
1) تعریف قرارداد کار از نگاه قانون
طبق ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار یعنی توافق کتبی یا شفاهی که کارگر در برابر دریافت حقالسعی (مزد و مزایا)، برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما کار میکند.
نکته مهم: اگر شغل ماهیت مستمر داشته باشد و مدت در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی تلقی میشود.
2) حداقل حقوق کارگر در قرارداد
یکی از پایهایترین بخشهای «حقوق کارگر در قرارداد»، رعایت حداقل دستمزد مصوب همان سال است. کارفرما نمیتواند در قرارداد مبلغی کمتر از حداقل قانونی درج کند (حتی اگر کارگر قبول کند)، چون حقوق قانونی کارگر آمره است و قابل حذف نیست. (برای عدد دقیق هر سال، باید به مصوبه شورایعالی کار همان سال ارجاع داد.)
3) بیمه اجباری؛ حق مهمی که قابل حذف نیست
طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان موظفاند کارگران را طبق قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند.
پس «نداشتن بیمه» یا «قرارداد بدون بیمه» از نظر قانون، قابل دفاع نیست و کارگر میتواند پیگیری کند.
4) ساعات کار، اضافهکاری و حقالزحمههای مرتبط
در قرارداد باید دقیق نوشته شود:
- ساعت شروع و پایان کار
- تعداد روزهای کاری
- وضعیت تعطیلیها
اگر کارگر بیش از ساعات قانونی کار کند، آن قسمت اضافهکاری محسوب میشود و باید با نرخ قانونی محاسبه و پرداخت شود.
5) مرخصی با حقوق؛ حق ثابت کارگر
طبق ماده ۶۴ قانون کار، مرخصی استحقاقی سالانه کارگران یک ماه با احتساب ۴ جمعه است و سایر تعطیلات رسمی جزو مرخصی حساب نمیشوند؛ و اگر کمتر از یک سال کار کرده باشند، مرخصی به نسبت مدت کار محاسبه میشود.
6) عیدی و پاداش سالانه کارگر در قرارداد
بر اساس قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران (مصوب ۱۳۷۰)، کارفرما باید به هر کارگر معادل ۶۰ روز آخرین مزد عیدی پرداخت کند؛ با این شرط که از ۹۰ روز حداقل مزد روزانه قانونی بیشتر نشود.
اگر کارگر کمتر از یک سال کار کرده باشد، عیدی به نسبت کارکرد محاسبه میشود (مفهوم «عیدیِ سنواتی/مدتدار»).
7) سنوات و مزایای پایان کار
یکی از مهمترین بخشهای حقوق کارگر در قرارداد، «مزایای پایان کار» یا همان سنوات است. معمولاً کارگران درباره سنوات در پایان قرارداد دچار چالش میشوند، پس بهتر است در قرارداد هم ذکر شود:
«پرداخت سنوات و تسویه حساب نهایی مطابق قانون کار انجام میشود.»
قرارداد کار استاندارد باید چه چیزهایی داشته باشد؟
برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است قرارداد حداقل این موارد را شفاف داشته باشد:
- مشخصات دقیق کارگر و کارفرما
- عنوان شغلی و شرح وظایف
- محل کار
- مدت قرارداد (موقت/دائم)
- حقوق پایه + مزایا
- نحوه پرداخت حقوق (کارت به کارت/حساب/نقدی)
- ساعات کار + تعطیلات + اضافهکاری
- بیمه
- مرخصی
- شرایط تمدید یا خاتمه همکاری
تفاوت حقوق کارگر در قرارداد موقت و دائم چیست؟
در قانون کار، تفاوت اصلی قرارداد موقت و دائم در مدت همکاری و امنیت شغلی است، نه در میزان حقوق و مزایا. یعنی کارگرِ موقت هم باید حداقل حقوق، بیمه، عیدی، سنوات و مرخصی را مطابق قانون دریافت کند. اگر میخواهید دقیقتر بدانید قرارداد موقت بهتر است یا دائم و چه تفاوتهایی دارند، مقالهی مربوط به آن را بخوانید.
مقاله مربوط به تفاوت قرارداد موقت و دائم
اگر در قرارداد حقوق کمتر از قانون نوشته شود چه میشود؟
اگر کارفرما در قرارداد مبلغی کمتر از حداقلهای قانونی درج کند، این بند از نظر قانون اعتبار ندارد و کارگر میتواند مابهالتفاوت حقوق و مزایا را از طریق مراجع اداره کار مطالبه کند. همچنین اگر کارفرما کارگر را بیمه نکند یا در قرارداد شرطی برای عدم بیمه درج کند، این مورد نیز غیرقانونی است و کارگر میتواند بابت بیمه نشدن، از طریق اداره کار و سازمان تأمین اجتماعی پیگیری و شکایت کند.
برای آشنایی با حقوق کارگر در قرارداد کار بدون بیمه و نحوه شکایت از کارفرما، راهنمای کامل این مقاله را بخوانید.
حقوق کارگر بدون قرارداد (شفاهی) چگونه محاسبه میشود؟
حتی اگر قرارداد کتبی وجود نداشته باشد، باز هم کارگر از نظر قانون کار دارای حقوق قانونی است و میتواند با مدارکی مثل شاهد، پیامها، فیش واریزی، سابقه بیمه یا حتی حضور در محل کار رابطه کاری را اثبات کند.
در مقاله تنظیم قرارداد کار یاد میگیرید یک قرارداد استاندارد و قانونی چگونه نوشته میشود و چه بندهایی باید حتماً در آن ذکر شود.
حقوق کارگر در قرارداد ساعتی و روزمزد چگونه است؟
قرارداد ساعتی یا روزمزد به معنی حذف حقوق و مزایا نیست. کارگر روزمزد نیز باید مطابق قانون، حداقل مزد، بیمه، اضافهکاری و سایر مزایای قانونی را دریافت کند و تنها نحوه محاسبه حقوق بر اساس ساعت یا روز انجام میشود.
برای اینکه در قرارداد ساعتی دچار تضییع حق نشوید، پیشنهاد میکنیم مقالهی قرارداد ساعتی را مطالعه کنید و با نکات مهم آن آشنا شوید
حقوق و مزایای کارگر در قرارداد شامل چه مواردی است؟
حقوق کارگر فقط دستمزد پایه نیست؛ در بسیاری از موارد شامل حق مسکن، بن کارگری، حق اولاد، اضافهکاری، تعطیلکاری، عیدی، سنوات و مرخصی با حقوق نیز میشود.
حق بیمه در قرارداد کارگر چقدر است و چه کسی پرداخت میکند؟
بیمه یکی از حقوق اصلی کارگر است و کارفرما موظف است او را بیمه کند. سهم پرداخت بیمه بین کارگر و کارفرما تقسیم میشود و نبود بیمه در قرارداد، از نظر قانون قابل توجیه نیست.
اگر کارفرما شما را بدون بیمه مشغول به کار کرده است، مقالهی بیمه نشده بودن کارگر میتواند مسیر درست شکایت و دریافت حق بیمه را به شما نشان دهد.
اگر کارفرما حقوق را دیر پرداخت کند کارگر چه حقی دارد؟
پرداخت حقوق باید در زمان توافقشده انجام شود و تأخیر مداوم میتواند باعث ایجاد حق شکایت برای کارگر شود. اگر کارفرما حقوق را بهصورت منظم پرداخت نمیکند، کارگر میتواند از طریق اداره کار پیگیری کند.
فسخ قرارداد کار و حقوق کارگر در زمان قطع همکاری
در پایان قرارداد یا هنگام قطع همکاری (مثل استعفا، اخراج یا اتمام قرارداد)، کارگر معمولاً مستحق دریافت مواردی مثل حقوق معوقه، عیدی، سنوات و مانده مرخصی است. برای اطلاع دقیق از حقوق کارگر در زمان قطع همکاری، پیشنهاد میکنیم مقاله «فسخ قرارداد کار» را مطالعه کنید.
سخن پایانی
حقوق کارگر در قرارداد مجموعهای از حقوق قانونی مثل حداقل دستمزد، بیمه، مرخصی، اضافهکاری، عیدی و سنوات است که کارفرما موظف به رعایت آنهاست و هیچ قراردادی نمیتواند این حقوق را حذف یا کاهش دهد. آگاهی از این حقوق به کارگران کمک میکند با اطمینان بیشتری قرارداد امضا کنند و در صورت بروز تخلف، مسیر قانونی پیگیری را بشناسند.
از طرفی، تنظیم یک قرارداد کار شفاف و قانونی به نفع کارفرما نیز هست؛ زیرا از اختلافات آینده، شکایتهای احتمالی و مشکلات حقوقی جلوگیری میکند. اگر در تنظیم قرارداد یا بررسی حقوق قانونی خود نیاز به راهنمایی دارید، استفاده از مشاوره تخصصی حقوق کار میتواند تصمیمگیری شما را دقیقتر و مطمئنتر کند.
سوالات متداول درباره حقوق کارگر در قرارداد
آیا کارفرما میتواند در قرارداد حقوق کمتر از حداقل قانون بنویسد؟
خیر. هر بند از قرارداد که حقوق کارگر را کمتر از حداقلهای قانونی تعیین کند، باطل است و کارگر میتواند مابهالتفاوت را از طریق اداره کار مطالبه کند.
آیا قرارداد کار بدون بیمه قانونی است؟
خیر. بیمه کردن کارگر طبق قانون کار الزامی است و حتی اگر کارگر قرارداد بدون بیمه را امضا کرده باشد، باز هم حق پیگیری دارد.
اگر قرارداد کتبی نداشته باشیم، باز هم حقوق قانونی داریم؟
بله. قرارداد شفاهی نیز از نظر قانون معتبر است و کارگر میتواند با مدارک و شواهد، رابطه کاری و حقوق خود را اثبات کند.
حقوق کارگر در قرارداد موقت با دائم چه تفاوتی دارد؟
از نظر حقوق و مزایا تفاوتی وجود ندارد؛ تفاوت اصلی فقط در مدت قرارداد و امنیت شغلی است.
آیا کارگر روزمزد یا ساعتی هم بیمه میشود؟
بله. نوع قرارداد (ساعتی یا روزمزد) باعث حذف بیمه و مزایا نمیشود و کارفرما موظف به بیمه کردن کارگر است.
در زمان پایان قرارداد یا اخراج، چه حقوقی به کارگر تعلق میگیرد؟
حقوق معوقه، عیدی، سنوات و مانده مرخصی باید به کارگر پرداخت شود؛ حتی در صورت استعفا یا اخراج قانونی.
در صورت دیر پرداخت شدن حقوق، کارگر چه کاری میتواند انجام دهد؟
کارگر میتواند از طریق اداره کار بابت حقوق معوقه شکایت و مطالبه قانونی انجام دهد.
بدون دیدگاه